آگاماگلوبولینمیا

 

 

آگاماگلوبولینمی یا فقدان پادتن (ایمونوگلوبولین) وابسته به کروموزوم X برای نخستین بار در سال ۱۹۵۲ توسط دکتر بروتون شناخته شد و به احترام ایشان آگاماگلوبولینمی بروتون نیز خوانده می­شود. این بیماری یکی از اولین و شایع­ترین موارد نقص ایمنی موروثی است که باعث اختلال در روند بلوغ نوع خاصی از سلول‌های ایمنی موسوم به لنفوسیت B یا سلول B شده و در نهایت تولید سلول‌های تولید کننده ی پادتن (پلاسماسل‌ها) کاهش می­یابد. پادتن­ها با ساختار­های ویژه خود به طور اختصاصی یک عامل بیماری­زا اعم از باکتری یا ویروس را شناسایی کرده و با خنثی­سازی و سایر روش­های دفاعی موجب از بین رفتن عامل بیماری­زا در بدن می­شوند؛ حال اگر در روند بلوغ سلول­های B مشکلی پدید آید و سلول­های B بالغی که بتوانند پلاسماسل تولید کنند ساخته نشوند، تولید پادتن نیز با مشکل مواجه خواهدشد. به این ترتیب دیگر بدن قادر نخواهد بود که با این سد دفاعی در برابر عوامل بیماری­زا از خود دفاع کند و عفونت­ها در بدن گسترش خواهند یافت. طرح زیر روند بلوغ سلول­های B را نشان می­دهد:

حال اگر جهش در ژن مسؤول تغییر از مرحله ی پیش­ساز سلول­های  B ‪( Pre-B Cells)‬ به مرحله سلول­های نابالغ B ‪( Immature B Cells )‬ در مغز استخوان رخ دهد، بلوغ طبیعی سلول­های B دچار نقص گردیده و این بیماری بروز می­کند. در سال ۱۹۹۳ دانشمندان موفق به کشف این ژن گردیدند. این ژن بر روی بازوی بلند کروموزوم جنسی X ‪( Xq22 )‬ قرار دارد و مسؤول تولید نوعی آنزیم خاص به نام تیروزین کیناز سلول‌های  B  ‪( B Cells Tyrosine Kinase: BTK )‬   است که در تمام مراحل تمایز سلول­های B بیان می­گردد. این ژن به افتخار دکتر بروتون -که موفق به کشف این نقص ایمنی شد و با مطالعه بر روی این بیماری برای اولین بار نشان داد که پلاسماسل­ها پادتن­ها را می­سازند– به ژن تیروزین کیناز بروتون  معروف شده است.در بیماران مذکور این ژن دچار تغییر (جهش حذف نقطه ای) شده و فرد قادر به ساختن شکل فعال و مؤثر تیروزین کیناز لازم برای بلوغ سلول‌های ایمنی B نیست.

 

تظاهرات بالینی:

به دلیل اختلال در تولید پادتن و نقص در ایمنی بدن، بیماران مستعد ابتلا به عفونت­های گوناگون هستند. این عفونت‌ها غالباَ در گوش میانی، ریه و سینوس‌ها رخ می­دهد و باعث التهاب آن­ها می­شود. ممکن است در برخی از بیماران این عفونت­ها در پوست، گردش خون یا اندام‌های داخلی مانند سیستم گوارش به وجود بیاید و درد شکم، اسهال و مشکلات گوارشی دیگر را به دنبال داشته باشد.مبتلایان به این بیماری با فقدان یا مقادیر بسیار کم پادتن در خون، عدم حضور یا کمبود سلول­های B در خون محیطی و بافت­های لنفاوی، فقدان مراکز زایا در عقده­های لنفاوی و عدم حضور پلاسماسل در بافت­ها مشخص می­گردند. در معاینات بالینی، بیماران لوزه­ها و گره­های لنفاوی کوچک­تر از حد طبیعی دارند.

 

تشخیص:

برای غربالگری و یافتن افراد بیمار در جامعه باید سطح پادتن­های خون اندازه گیری شود. در همه­ی پسران نیز در صورت وجود عفونت­های باکتریای شدید یا راجعه، خصوصاَ اگر لوزه­ها و گره­های لنفاوی تحلیل رفته باشند، این بیماری باید مورد بررسی قرار گیرد.

 پسران مبتلا، نسبت به عفونت­های باکتریایی و برخی عفونت­های خاص ویروسی حساس اند و این در حالی است که پاسخ ایمنی در برابر میکرورب­های درون سلولی و قارچ­ها طبیعی است. این کودکان در معرض عفونت­های باکتریایی چرک زای ملتحمه­، حلق، پوست، گوش میانی و ریه قرار دارند. نوزادان متولد شده با این نقص ایمنی در صورت تغذیه با شیر مادر به دلیل انتقال پادتن­های مادر، ایمنی نسبتاَ خوبی داشته و اغلب سالم به نظر می­رسند. از این رو افتراق بین نوزاد طبیعی و نوزاد با این نقص ایمنی که از شیر مادر تغذیه می­کند، دشوار است و بروز علائم تا اواخر سال اول زندگی نوزاد به تعویق میفتد.

 

    نوزاد پسری که دارای سابقه ی این بیماری در بین برادران و اقوام مذکر مادری است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری قرار دارد و باید از نظر سطح سلول­های B در خون سریعاَ مورد بررسی قرار گیرد؛ در صورت تشخیص بیماری قبل از ابتلا به عفونت، درمان آغاز شود.

 

  تشخیص قطعی بیماری با اطمینان از جهش در ژن تیروزین کیناز و یا نبود این آنزیم در خون میسر می­گردد.

 

وراثت:

همان طور که اشاره شد، این بیماری ژنتیکی به دلیل جهش در ژن تیروزین کیناز سلول‌های B (که بر روی کروموزوم‌های جنسی X واقع استرخ می­دهد و به عنوان یک بیماری وراثتی که به صورت جنسی مغلوب به ارث می­رسد شناخته می­شود. به علت وجود دو کروموزوم X در خانم­ها، در صورت وجود یک ژن ناقص بر روی یکی از کروموزوم­های X، ژن سالمی که بر روی کروموزوم X دیگر واقع است اثر ژن ناقص را پوشش داده و مانع از بروز بیماری می­شود و به این ترتیب فرد سالم به نظر می­رسد. اما در آقایان به دلیل وجود تنها یک کروموزوم X، در صورت وجود ژن ناقص بر روی همین یک کروموزوم، بیماری بروز می­یابد. بنابراین این نقص ایمنی وراثتی از مادران سالم ولی ناقل ژن ناقص به پسرانشان منتقل می­گردد. با تست‌های ژنتیکی خاص می­توان وجود بیماری را در جنینی که مادر ناقل دارد مورد بررسی قرار داد.

 

 درمان:

 در حال حاضر درمان کاملی برای XLA وجود ندارد؛ زیرا جابجا کردن و اصلاح ژن ناقص میسر نیست و اختلال در روند بلوغ سلول­های B ادامه می­یابد. عوارض بیماری با تزریق وریدی و یا زیرجلدی پادتن­هایی که بدن با کمبود آن­ها روبرو است، کاهش می­یابد. به دلیل نقص ایمنی استفاده از واکسن‌های دارای عوامل بیماری­زای زنده نظیر فلج اطفال، سرخک، سرخجه و…خطراتی در پی خواهدداشت.

 

انتظارات:

غالب بیماران مبتلا به این نقص ایمنی در صورت مراقبت­های دوره ای به هنگام و اندازه گیری پادتن­های خونی به طور منظم، زندگی نسبتاَ عادی­ای خواهند داشت. در این حالت نیازی به ایزوله شدن و یا محدودیت در فعالیت­های روزمره و ورزشی وجود ندارد و یک زندگی فعال و بانشاط برای بیمار انتظار می­رود.

 

تاریخ: 
۱۳۹۵/۰۸/۲۳

ارتباط با ما

  • نشانی:    تهران انتهای بلوار کشاورز خیابان دکتر محمد قریب، شماره ۵۲، بیمارستان مرکز طبی کودکان، قطب علمی کودکان
  • تلفن تماس: ۰۲۱۶۶۴۳۸۶۲۲
  • رایانامه: info@rcid.tums.ac.ir

درباره مرکز

 این مرکز تنها سازمان در نوع خود در آسیا و خاورمیانه است و عضو انجمن بین المللی بیماران مبتلا به نقص اولیه ایمنی( IPOPI) است.